Osta karer Arloedh An Bysowyer? Wel, ottomma dha jons dh'y weles yn Kernewek!
Yma ev ow pos treylys - tamm ha tamm, chaptra ha chaptra - y'n yeth kernewek, ha moy a lyvrow Tolkien a vydh sywya. Nyns eus treylyans dhe Sowsnek gans hemma, drefenn na vos spas lowr, ytho, mar ny yllydh redya Kernewek - keus kales!

4. Skochfordh Dhe Skavellow-Kroenek

                Dhe’n nessa myttin, Frodo a dhifunas yn unn diskwitha. Yth esa ev ow korwedha yn kel gwrys gans gwydhenn ow pywa, gwiys y skorrennow ha gwargromm dhe’n leur; y weli a veu gwrys a wels ha reden, down, medhel gans fler hweg. Yth esa an howl ow splanna dres an del ow ternija dhe’n wydhenn, hag o gwyrdh hwath. Ev a lammas yn-bann ha mos yn-mes y’n lannergh.

                Yth esa Sam, owth esedha war an gwels nes dhe amal an koes. Yth esa Pypyn ow sevel ha studhya an ebron ha’n gewer. Nyns esa gesyon vyth a’n Elfow.

                ‘I re asas froeth ha diwes ragon, ha bara,’ yn-medh Pypyn. ‘Deus, deber hansel. Namnag yw blas an bara mar dha ha dell o nyhewer. Ny vynnis vy gasa travyth ragos, mes Sam a doras yndella.’

                Frodo a esedhas ryb Sam ha dalleth dybri. ‘Fatell yw an dowlenn rag hedhyw?’ a wovynnas Pypyn.

                ‘Kerdhes  dhe Bukelberi mar skon ha gyllyn,’ a worthybis Frodo, hag ev a dhaswelas y attendyans orth y voes.

                ‘A dybydh ni dhe weles an Varghogyon na?’ a wovynnas Pypyn gans cher da. Yn dann howl an myttin, ny wrug an dybyans gweles bagas leun anedha heveli bos ownek dhodho.

                ‘Ya, martesen,’ a leveris Frodo,  nyns o an kovheans da ganso. ‘Mes yma govenek dhymm ni dhe dreusi an avon heb i dh’agan gweles.’

                ‘A wruss’ta kavoes neb derivadow y’ga hever diworth Gyldor?’  

            ‘Ny wrug ev leverel meur – marnas gidyansow ha gidyansow-rim’*¹, yn-medh Frodo yn kavanskeusi.

                ‘A wruss’ta govynn yn kever an frikhwythans?’

                ‘Ny wrussyn ni y dhadhla,’ a leveris Frodo, leun y anow.

                ‘ Y tylis dhis gul yndella. Sur ov vy henna dhe vos pur boesek.’

                ‘Yn kas na, y skonsa Gyldor dh’y styrya, sur ov vy,’ yn-medh Frodo yn tynn. ‘Ha lemmyn, gas vy dhe dhybri pols! Ny vynnav gorthybi kevres a wovynnow dre hansel. Y fynnav tybi!’

                ‘Dar!’ a leveris Pypyn. ‘Dre hansel?’ Ev a gerdhas dhe-ves war-tu ha amal an lasenn.

                Ny wrug an myttin splann – splann yn traytus dell dybis ev – divroa own bos helghys diworth y vrys; hag ev a ombrederis a-dro dhe eryow Gyldor. Lev digeudh Pypyn a dheuth dres an lasenn. Yth esa ev ow poenya war an gwels gwyrdh ha kana.

                ‘Na! Ny allsen vy gul yndella!’ ev a omleveris. ‘Unn dra yth yw; kavoes ow howetha yowynk yn kerdhes a-dreus an Shayr bys yn ni dhe vos nownek ha skwith, ha boes ha gweli dhe vos hweg. Aga havoes yn tivroedh, yn tyller ma na vo kur rag nown ha skwithter yw unn dra arall yn tien - kyn fo mynnes dhedha dos. An eretons yw dhymmo hepken. Ny dybav bos gwiw kemmeres Sam kekeffrys.’ Ev a viras orth Sam ha diskudha Sam dhe vires orto ev.

                ‘Wel Sam,’ a leveris ev. ‘Pandr’a dybydh? Y fynnav vy gasa an Shayr mar skon ha gallav – yn hwir, my re galeshas ow brys, ha ny vynnav vy gortos kemmys hag unn jydh dhe Krykholow, mar kallav vy gul ken.’

                ‘Pur dha syrr!’

                ‘A vynnydh dos genev hwath?’

                ‘Mynnav.’

                ‘Y fydh pur beryllus, Sam. Pur beryllus yw seulabrys. Gwirhaval yw na dhehwylyn.’

                ‘Mar ny dhehwylli, ny vydhav vy gul yndella, henn yw sur,’ yn-medh Sam. ‘Na’n gas! i a leveris orthiv. Gas e! My a leveris. Nevra ny vynnav. My a vynn mos ganso mar krambel ev dhe’n Loer; ha mars assayo neb a’n Varghogoyn Dhu na dh’y hedhi, res vydh dhedha dos erbynn Sam Gamji, dell leveris vy. I a hwarthas.’

                ‘Piw yns ynsi, ha pyth yw styr a’th gows?’

                ‘An Elfow, syrr. Ni a wrug kewsel nyhewer; hag i a wodhva ty dhe dhos dhe-ves, ytho, ny welis vy skila dh’y nagha. Tus splann, Elfow, syrr! Marthus!’

                ‘Yns,’ yn-medh Frodo. ‘Yns i da genes hwath, wosa gwel nessa?’

                ‘Ymons i a-ugh ow thybyansow, dell leverir,’ a worthybis Sam yn lent. ‘Ny  vern an pyth a dhybav yn aga hever. I yw pur dhihaval diworth ow gwaytyans – pur goth ha yowynk, pur dhigeudh ha trist, dell hevel.’

                Frodo a viras orth Sam yn unn amovya, namnag ev a waytyas gweles neb arwoedh gweladow a’n chanj koynt re hwarvia ynno. Nyns o henna lev a’n keth Sam a dybis ev dh’y aswonn. Yth o semlant an Sam Gamji aswonnys, owth esedha rybdho, marnas y fas dhe vos prederus yn anusadow.

                ‘Eus hwans dhis gasa an Shayr lemmyn - wosa dha vynnas dh’aga gweles dhe vos kewerys?’ a wovynnas ev.

                ‘Ya, syrr. Ny wonn fatell dh’y leverel, mes wosa nyhewer, my a omglyw dihaval. My a wel war-rag, dell hevel, yn neb maner. My a woer ni dhe gerdhes fordh pur hir, yn tewlder; mes my a woer na allav vy treylya dhe-ves. Nyns yw ow hwans, lemmyn, dhe weles Elfow, na dhragones, na venydhyow – ny woer yn hwir an pyth a vynnav: mes yma res dhymm gul neppyth kyns an diwedh, hag yma ev a-rag, nyns usi ev y’n Shayr. Y tal dhymm dh’y wul, syrr, a gonvedhydh?’

                ‘Ny gonvedhav yn tien. Mes my a gonvedh Gandalf dhe dhewis koweth da ragov. Surhes ov vy. Ni a vydh mos warbarth.’

                Frodo a worfennas y hansel yn taw. Ev a sevis yn-bann, mires dres an tir a-rag ha gelwel orth Pypyn.

                ‘Osta parys dhe dhalleth?’ a leveris ev dell nesas Pypyn. ‘Res yw dhyn mos distowgh. Ni a goskas bys yn eur diwedhes; hag yma meur a vildiryow hwath.’

                ‘Yth o ty a goskas bys yn eur diwedhes dell leverydh,’ yn-medh Pypyn. Yth en evy difun nans yw hirneth; hag yth eson ni ow kortos marnas ty dhe worfenna dybri ha tybi.’

                ‘My re worfennas an dhew lemmyn. Hag y fynnav vy medra orth Kowbal Bukelberi mar skon ha gallav. Ny vynnav vy mos dre hyns anewn, ha dehweles dhe’n fordh a esyn ni nyhewer: Y fynnav vy mos yn ewn a-dreus an powdir diworth omma.’

                ‘Ty  a vydh nija ytho,’ a leveris Pypyn. ‘Ny yllydh mos yn ewn a-droes yn neb tyller vytholl y’n tir ma.’

                ‘Ni a yll gul hyns ewnna es an fordh,’ a worthybis Frodo. ’Yma’n kowbal dhe’n est diworth Wudol; mes an fordh-gales a wra gwarr a-gledh – y hyllydh gweles nebes anedhi hons, war-gledh. Ev a a-dro dhe benn a-gledh an Marish rag junnya gans an kons diworth an Pons a-ugh dhe Stokk. Mes henn yw mildiryow mes a’gan fordh. Ni a allsa removya kwarter a’n pellder dre wul hyns ewn troha’n kowbal diworth an le may sevyn.’

                ‘Skochfordhow a wra lettyansow hir,’ a dhadhlas Pypyn. ‘An powdir a-dro dhe omma yw garow, hag yma keunegennow ha kaletteryow a lies eghenn y’n Marish – my a woer an pow y’n ranndir ma. Ha mars osta prederus yn kever Marghogyon Dhu, ny dybav bos gweth dhe vetya gansa war fordh es yn po koes po park.’

                ‘Kalessa yw dhe gavoes tus yn parkow ha koesow,’ a worthybis Frodo. ‘Ha tus a dyb ni dhe vos war an fordh a vynn agan helghya war an fordh yn le mes anedhi.’

                ‘Da lowr!’ yn-medh Pypyn. ‘Y fynnav vy dha sywya yn pub keungenn ha kleudh. Mes kales yw! Y fynnis vy treusi an Perch Owrek dhe Stokk kyns howlsedhes. An gwella korev y’n Estferdhynn, po yndella seulabrys: termyn hir yw a-dhia my dh’y vlasa.’

                ‘An dewis yw gwrys!’ a leveris Frodo. ‘Skochfordhow a wra lettyansow, mes tavernyow a wra lettyansow hirra. Res yw dhyn dha witha dhe-ves a’n Perch Owrek awos neb tra. Res yw dhyn drehedhes Bukelberi kyns nos. Pandr’a dybydh Sam?’

                ‘My a vynn sywya orthis jy Mstr Frodo,’ a leveris Sam (yn despit dhe breder privedh hag edrek yn kever an gwella korev y’n Estferdhynn).

                ‘Mars yw res dhyn lavurya dre geunegennow ha spedhas, en lemmyn!’ yn-medh Pypyn.

                Seulabrys, yth o an gewer namnag mar boeth ha’n jydh kyns; mes yth esa komolennow ow talleth diskwedhes diworth an Howlsedhes. Dell hevelis hi a wrussa glaw. An hobytow a skramblas yn-nans torrlann gwyrdh serth ha troghya yn gwydh tew a-woeles. Aha hors re beu dewisys rag gorra Wudol a-gledh, ha gul hyns ledrek dres an koesow a vonnias*² a-hys tu est an vre, bys yn i dhe dhrehedhes tir gwastas dredhi. Wosa henna, y hallsens i gul hyns ewn war-tu ha’n Kowbal dre bowdir o levan, marnas nebes kleudhyow ha keow. Frodo a dhismygis hyns a etek mildir a-hys linenn ewn.

                Yn skon, ev a aswonnis an kaswydh dhe vos tewwa ha kolmekka es dell o y semlant. Nyns esa hyns vyth y’n lasneth, ha ny wrussons i mos war-rag yn skon. Pan strivsens I dhe-woeles an dorrlann, i a gavas gover ow frosa diworth an breow a-dhelergha, yn troghva down gans glannow serth ha slynkek ha gordevys gans spedhas. Gans dises meur, ev a droghas yn ewn a-dreus an hyns re dhewissens i. Ny allsens i po lamma dresto po y dreusi vytholl heb dos ha bos glyb, krevys, ha leysek. I a hedhas hag omdybi a-dro dhe’n pyth dh’y wul. ‘Kynsa hedh!’ yn-medh Pypyn yn unn vinhwerthin fell.

                Sam Gamji a viras war-dhelergh. Dres aswa y’n gwydh, ev a allas gweles gwartha an dorrlann may kramb’sens i.

                ‘Mirewgh!’ a leveris ev, ow synsi bregh Frodo. Oll anedha a viras. War amal an dorrlann, pell a-ughta i a welas, erbynn an ebron, margh ow sevel. Rybdho a sevis den gwargromm.

                Distowgh i a dhaskorras tybyansow a gildro. Frodo a’s hembronkyas ha troghya y’n prysekennow ryb an gover. ‘Hwew!’ a leveris ev dhe Pypyn. ‘An dhew ahanan o ewn! An skochfordh re dheuth ha bos kamm seulabrys; mes ni a omgudhas a-brys. Yma diwskovarn da dhisso Sam, a yllydh klywes neppyth ow tos?’

                I a sevis stag, namnag y hwrussons i hedhi anella dell wrussons i goslowes; mes nyns esa son vyth a helghyans. ‘Ny dybav ev dhe assaya dri y vargh yn-nans an dorrlann na,’ yn-medh Sam. ‘Mes y tismygav ev dhe wodhvos ni dhe dhos yn-nans dhodho. Res yw dhyn mos war-rag.’

                Nyns esa ‘mos war-rag’ es. Yth esa saghow dhedha, ha’n prysk ha spedhas o  anvodhek dh’aga gasa treusi. An drumm a-dhelergha a hedhis an gwyns, ha’n ayr o kosel ha poes. Pan wrussons i herdhya yn tir glanna arta, i o poeth ha skwith ha pur grevys, ha nyns ens i sur namoy yn kever an tu mayth esens i ow mos. Glannow an gover a sedhas dell wrug ev drehedhes tir gwastas, hag ev a dheuth ha bos efanna ha bassa, ow kwandra war-tu ha’n Marish ha’n Avon.

                ‘Henn yw Gover Stokk!’ a leveris Pypyn. ‘Mar mynnyn daswul agan kors, res yw dhyn y dreusi a-dhesempis ha treyl a-dhyghow.’

                I a lagyas dre’n gover, ha fistena a-dreus spas efan hag igor, heb gwydh mes broennek. Dres henna i a gavas grogys a wydh arta: derow hir dre vras, omma hag ena yth esa po elowenn po ennwydhenn. An dor o re gompes, hag yth esa boghes a lasneth; mes an gwydh o re dew rag gweles pellder hir war-rag. An del a nijas yn-bann yn hwaffys tromm a wyns, ha glawennow a dhallathas koedha diworth an ebron gommolek. Ena, an gwyns a lehas dhe-ves ha’n glaw a dhallathas koedha yn fros. I a droesyas war-rag mar skon ha gallsons, dres kloutys a wels ha bernow tew a dhel koth; hag oll a-dro dhedha an glaw a eryas ha devera. Ny wrussons i kewsel, mes i a wovira war-dhelergh ha diworth unn tu dh’y gila.

                Wosa hanter our Pypyn a leveris: ‘Yma govenek dhymm na wrussyn ni treylya troha’n dyghow re, ha dalleth kerdhes dres an koes ma a-hys y hirder! Nyns yw ev grogys efan – namoy es mildir dh’y ughboynt – hag y tal dhyn bos dhe’n tu arall erbynn lemmyn.’

                ‘Ny vydh tybyans da dalleth kerdhes yn hyns hwymm-hwamm,’ yn-medh Frodo ‘Ny vydh henna ewnhe an dra. Pesyn y’n fordh ma! Nyns ov vy sur bos hwans dhymm omdhiskwedhes yn pow kler hwath.’

                I a besyas dres nebes mildiryow martesen. An howl a splannas dre gomolennow pilennek arta ha’n glaw a lehas. Wosa hanter-dydh o lemmyn, hag i a glywas bos termyn da rag li. I a hedhis yn-dann elowenn: y dhel, kynth esa ow trelya dhe velyn skon, o tew hwath, ha’n dor dh’y droes o re sygh ha klys.

     Pan wrussons i aga boes, i a dhiskudhas an Elfow dhe lenwel aga botelow gans diwes kler, owrek ha gwannliwek y liw: yth esa fler dhodho haval dhe vel a vleujennow pals, hag ev o marthus diskwithek. Skon, yth esens i ow hwartha, ha nyns esa bern dhedha namoy yn kever glaw ha Marghogyon Dhu. An mildiryow a veu gesys a via a-dhelergha skon.
     Frodo a bowesas y benn erbynn korf an wydhenn, ha degea y dhewlagas. Sam ha Pypyn a esedhas nes dhodho hag i a dhallathas hwyrni, hag ena kana yn fedhel:

Ha! Ha! Ha! dhe’n botel yth av
Rag beudhi guw yn kolonn pes da.
Glaw a goedh ha gwyns a hwyth,
Ha mildir pals a-ragon hwath,
Mes gorwedhav yn-dann gwydhenn hir,
Ha kommolennow a woel y’n ebron gler.

     ‘Ha! Ha! Ha!’ i a dhallathas arta yn ughella. I a hedhas distowgh. Frodo a lammas yn-bann. Kyni hir hag ystynnys a dheuth gans an gwyns, haval dhe gri neb kroadur tebel hag ynysek*3. Ev a ughelhas ha koedha ha gorfenna dhe son ughel a wanas orth aga dewskovarn. I a sevis hag esedha stag, rewys a-dhesempis, ha kri arall a sonas yn unn worthybi, kosella ha pella dhe-ves o, mes ev a yeynhas orth aga goes y’n keth fordh. Ena, taw, marnas son an gwyns erbynn an del.
     ‘Ha pandr’a dybowgh henna dhe vos?’ a woynnas Pypyn wor’tiwedh, ev a assays kewsel heb bern, mes y lev a grenas nebes. Mars o ev edhenn, nevra ny wrug vy klywes travyth a’n par y’n Shayr kyns.’
     ‘Nyns o na edhenn na vest’ a leveris Frodo. ‘Galow o, po sinell – yth esa geryow y’n kri na, kyn na yllis vy aga honvedhes. Mes nyns eus lev a’n par na dhe Hobyt vyth.’
     Ny wrussons i leverel moy yn y gever. Yth esens i oll ow tybi a-dro dhe’n Varghogyon, mes ny wrug nagonan kewsel yn aga hever. Poes o gansa lemmyn po gortos po mos; mes wostiwedh, y fedha res dhedha truesi powdir digloes dhe’n Kowbal, ha gwell bedha mos skon, yn golow an jydh. Wosa pols berr i re dhrehevis aga sagh arta ha dastalleth.

     Kyns pell, an koes a worfennas a-dhesempis. Tir ledan a wels a ystynnas a-ragdha. I a allsa gweles lemmyn i dhe dreylya re dhe’n deghow yn hwir. Pell dhe-ves, a-dreus an tirleven*4, i a allas goweles*5 bre isel Bukelbury a-dreus an Avon, mes yth esa hi a-gledh lemmyn. I a greupyas gans rach diworth amal an koes ha dalleth a-dreus an tirleven mar skon ha gallsons.
     Wostalleth, yth esa own dhedha drefenn i dhe vos mes a gel an koes. Pell a-dhelerghon, i a allas gweles an tyller ughel may hwrussons i dybri hansel. Namnag, Frodo a waytyas gweles skeus byghan pell a varghek war an drumm tewl erbynn an ebron; mes nyns esa dismyk yndella. An howl a dhiankas diworth an komol ow teri dell wrug ev sedhi war-tu ha’n vreow re asens, hag yth esa ev ow splanna arta. Aga own a asas diworta, kynth esa anes dhedha hwath. An tir a dheuth ha bos moy ha moy kempenn. Skon, i a dheuth yn parkow ha prasow megys yn ta: yth esa keow ha yetow ha tommennow rag karthkleudhyans, dell hevel puptra o kosel, namoy es korn dell vydh usys an Shayr. Aga spyrysow a welhas dre bub kamm. Linenn an Avon a nesas; ha’n Varghogyon Dhu a dhallathas heveli bos tarosvannow an koes, pell a-dhelergha.
     I a gerdhas a-hys amal park-ervin kowrek, ha kavoes yet grev. Dresti, bownder roskewys*6 yn town eth yn fordh ynter dew ge isel ha gwrys yn ta, war-tu ha bonni a wydh pell. Pypyn a hedhis.
     ‘My a woer an parkow ma, ha’n yet ma!’ yn-medh ev. ‘Henn yw Bamerowhys; tir Tiek Magott koth, henn yw y vargen-tir, hons y’n wydh.’
     ‘Unn galetter a syw y gila!’ a leveris Frodo, gans golok o namnag mar ownek ha Pypyn dhe leverel an bownder dhe vos iskleys*7 dhe fow dhragon. An re erell a viras orto gans marth.
‘Pyth yw dha gudynn yn kever Magott koth?’ a wovynnas Pypyn. Ev yw koweth da dhe’n Brandibukow oll. Ev a wra browagh dhe gammdremenoryon, hag yma keun euthek dhodho – mes yma’n gwerin omma nessa dhe’n amal, ha res yw dhedha bos warra.’
     ‘My a woer,’ a leveris Frodo. ‘Mes byttegyns,’ ev a geworras gans hwarth leun a veth, ‘yma own bras dhymm anodho ha’y geun. My re’n wohelas ha’y vargen-tir dre vlydhynyow. Ev a’m kachyas nebes prys pan esen vy ow treuspassya a-barth skavellow-kroenek, pan en vy yonker dhe Hel Brandi. Dhe’n diwettha prys, ev a’m gweskis ha’m diskwedhes dh’y geun. “Ottomma, chettys,” ev a leveris, “dhe’n nessa prys an vall ma dhe settya troes war ow thir vy, y hyllowgh hwi y dhbri. Lemmyn, fes orto! ” I a’m fesyas dres oll an fordh dhe’n Kowbal. Nevra ny wrug vy ewnhe wosa an own – kyn hwrug an bestes godhvos aga soedh, dell waytyav, ha na’m tavsens.’
Pypyn a hwarthas. ‘Wel, yth yw termyn gwiw hwi dhe wul kesattal*8. Yn hwir, mars esos ta ow tehweles dhe driga yn Bukland. Magott koth yw gwas golonek yn hwir – mar kesir y skavellow-kroenek. En y’n bownder; yn fordh na, ny vydhyn ni ow treuspassya. Mars omvettyn orto, my a vynn kewsel. Ev yw koweth Merri ha my a dho omma ganso lieskweyth kyns.’

     I eth a-hys an bownder erbynn i dhe weles tohow sowl chi bras ha drehevyansow bargen-tir ow kyki dres an gwydh a-rag. An Magottow ha’n Puddifutow yn Stokk, ha brassa rann a’n dus y’n Marish a driga yn chiow; ha drehevyansow Magott o gwrys yn krev gans brykkow hag oll a-dro dhedha fos ughel. Yth esa yet efan a bren y’n fos a igeri war-ves y’n bownder.
     Distowgh, dell wrussons i nesa, harthans euthek a dhallathas ha lev ughel a veu klywys ow karma: ‘Kraf! Ewin! Bleydh! War yew chettys!’
     Frodo ha Sam a hedhis stag, mes Pypyn a gerdhas war-rag nebes kammow. An yet a igoras ha tri hi  a boenyas sket y’n bownder ha fyski war-tu ha’n vyajoryon, ow hartha yn fell. I a asas Pypyn; mes Sam a gildennas erbynn an fos ha dew gi bleydhek a frikhwythas orto yn gogrys ha grysla mar kwayas ev. An brassa ki, o an moyha fell, a hedhis a-rag Frodo, ow krommya.
     Dres an yet a dheuth hobyt ledan gans fas kylghek rudh. ‘Dydh da! Dydh da! Piw owgh hwi ha pyth yw agas negys omma?’ a wovynnas ev.
     ‘Dohajydh da, Mr. Magott!’ a leveris Pypyn.
An tiek a viras orto gans rach. ‘Wel, yth yw Mester Pypyn yowynk – Mr. Peregryn Tuk dell via gwiwwa lemmyn!’ a grias ev, dell wrug golok dh’y fas chanjya diworth talgamm dhe vinhwarth. ‘Termyn hir yw a-dhia my dhe’th weles ‘dro dhe omma. Feusik osta my dhe’th aswonn. My a wrussa danvonn an keun erbynn neb estrenyon. Yma traow koynt ow hwarva hedhyw. Heb mar, yma gwerin koynt ow kwandra a-dro dhe’n ranndiryow ma termyn a dermyn. Re nes dhe’n Avon,’ yn-medh ev, ow shakya y benn. ‘Mes an gwas ma o an moyha ankoth dell wrug vy gweles y’m bywnans. Ny vydh ev treusi ow thir vy arta, mar kallav vy y lettya.’
     ‘Py par gwas o ev?’ a wovynnas Pypyn.
‘A ny wruss’ta y weles ytho?’ a leveris an tiek. ‘Ev eth a-hys an bownder troha’n kons nans yw pols berr. Ev o gwas koynt hag ev a wovynnas govynnow koynt. Ty a vynn dos a-ji martesen, ha ni a yll keschanjya an nowodhow moy yn es. Yma banna a gorev da yn tardra, mar mynnydh jy ha’th gowetha, Mr. Tuk.’
     Apert o bos nowodhow dhe’n tiek, hag ev a’n lavarsa dhedha mar kylli ev y wul yn y dermyn ha’y is y honan, ytho, oll anedha a dhegemmeras an galow.
     ‘Ha fatell yw henna gans an keun?’ a wovynnas Frodo yn prederus.
     An tiek a hwarthas. ‘Ny vydhons i agas shyndya  –  marnas my dhe worhemmynna orta yndella. Omma! Kraf! Ewin! Dewgh!’ ev a armas. ‘Bleydh! Deus!’ An keun a gerdhas dhe-ves ha’ga gasa.
     Pypyn a gommendyas an re erell dhe’n tiek. ‘Mr. Frodo Bagyns,’ yn-medh ev. ‘Martesen, ny’n aswonnydh, mes ev a driga dhe Hel Brandi.’ An tiek a veu amovys pan wrug ev klywes an hanow Bagyns, hag ev a wrug golok tynn orth Frodo. Dre bols, Frodo a dybis bos difunys kov a skavellow-kroenek ledrys, hag y fia settys an keun er y bynn. Mes Tiek Magott a worras dorn dh’y vregh.
     ‘Wel, a nyns yw henna dra a’n koyntta?’ ev a leveris. ‘Mr. Bagyns, yn hwir! Deus a-ji! Res yw dhyn gul keskows.’
     I eth yn kegin an tiek hag esedha ryb an oeles ledan. Mrs. Magott a dhros korev yn podik kowrek ha lenwel peswar pott bras. Bragans da o, ha Pypyn o astiverys yn ta orth treusi an Perch Owrek. Sam a lommennas orth y gorev yn kogrysek. Yth esa kammfydhyans genesik dhodho a drigoryon rannow erell an Shayr; ynwedh, nyns o da ganso dos ha bos koweth yn skon gans den a wrug gweskel orth y vester, awos an myns a dermyn re dremensa.
     Wosa nebes keskows yn kever an gewer ha’n dargan ammethek (nyns ens i gweth es dell vydh usys), Tiek Magot a worras y bott dhe’n voes ha mires orta oll, onan wosa y gila.
     ‘Lemmyn, Mr Peregryn,’ yn-medh ev, ‘a ble hwruss’ta dos ha ple’th esos’ta ow mos? A wruss’ta dos rag godriga orthiv vy? Mars pe henna an kas, ty re dremensa ow yet heb my dhe’th weles.’
     ‘Wel, na,’ a worthybis Pypyn. ‘Yn hwir, dell wruss’ta dismygi, ni a dheuth y’n bownder dhe’n penn arall: ni a dheuth a-dreus dha barkow. Mes henn o dre gammwrians. Ni a gollas agan fordh yn koes, nes dhe Wudol, yth esen ni owth assaya gul skochfordh dhe’n Kowbal.
     ‘Mars eses’ta ow fistena, an fordh a via hyns gwell,’ a leveris an tiek. ‘Mes ny’m deur a henna. Yma kummyas dhis kerdhes a-dreus ow thir, mar mynnydh, Mr. Peregryn. Ha ty, Mr. Bagyns - kyn fo skavellow-kroenek da genes hwath.’ Ev a hwarthas. ‘A, ya, yth aswonnis vy an hanow. My a borth kov a’n termyn mayth o Frodo Bagyns yowynk onan a’n gwettha javelyon yn Bukland. Mes nyns esen vy ow tybi yn kever skavellow-kroenek. My re glywsa an hanow Bagyns pols berr kyns hwi dhe omdhiskwedhes. Pandr’a dybowgh an gwas koynt na dhe wovynn ahanav?’
     I a wortas orth y eryow yn ter. ‘Wel,’ an tiek a besyas, ow nesa dh’y boynt gans delit lent, ‘ev a dheuth ow marghogeth war margh du bras, dres an yet o igor dre jons,  bys yn ow daras a-rag. Du yn tien o ev y honan, ynwedh, ha mantelys ha koghys, ny vynnas ev bos aswonnys dell hevel. “Pandr’a vynn eev y’n Shayr?” my a omdybis. Ny welyn ni lies a’n Gwerin Bras dhe’n tu ma an amal: hag ynwedh, nevra ny wrug vy klywes travyth yn kever tus haval orth an gwas du ma.
     ‘ ”Dydh da dhis!” yn medhav, dell wrav vy mos yn-mes dh’y vetya. “Ny wra an bownder ma mos dhe le vyth, ha plepynag yth ylli, an skonna hyns yw dre dhehweles dhe’n fordh.” Nyns o y is da genev; ha pan dheuth Kraf mes an chi, ev a wrug unn frikhwith ha gwigha haval orth ev dhe vos pigas: ev a worras yn-nans y lost ha poenya dhe-ves, owth oulya. An gwas du a esedhas stag yn tien.
     ‘”My a dheuth a-dhiworth eno,” ev a leveris, lent ha diwedhyn y lev, ow kevarwoedha dhe’n howldrevel, a-dreus ow parkow vy yn hwir! “A wruss’ta gweles Bagyns?”  a wovynnas ev gans lev koynt, hag ev a blegyas trohav. Ny yllis vy gweles fas vyth drefenn y gogh dhe goedha pur isel; ha my a omglywas degrenans y’m keyn. Mes ny borthsen ev dhe varghogeth a-dreus ow thir vy hardh.
     ‘”Ke dhe’th fordh!” a leveris vy. “Nyns eus Bagynsow vyth omma. ‘th esos’ta yn rann kamm a’n Shayr. Res yw dhis mos howlsedhes troha Hobytun – mes ty a yll devnydhya an fordh y’n tro ma.”
     ‘”Bagyns re asas,” ev a worthybis yn unn hwystra. “Yma ev ow tos. Nyns yw ev pell dhe-ves. Y fynnav y gavoes. Mar tremenno ev, a vynnydh leverel orthiv? My a vynn dehweles gans owr.”
     ‘”Na wredh,” yn medhav. “Ty a vydh dehweles dhe’n tyller may trigydh, pur skon. Wosa unn vynysenn, my a vynn galow orth oll ow heun.”
     ‘Ev a sias. Martesen hwarth o, ha martesen ken. Ena, ev a gentrynnas y vargh meur orthiv poran, ha my a lammas mes a’y hyns sket. My a elwis orth an keun, mes ev a dreylyas ha marghogeth dres an yet hag a hys an bownder troha’n kons haval dhe lughesenn. Pandr’a dybydh yn-kever henna?’
Frodo a esedhas pols, ow mires orth an tan, mes yth esa y dybyans yn unnsel a-dro dhe fatell wrussons i drehedhes dhe’n kowbal. ‘Ny wonn an pyth dhe dhybi,’ yn medh ev wor’tiwedh.
     ‘Y’n kas na, my a vydh leverel orthis an pyth dhe dybi,’ a leveris Magott. ‘Nevra ny dylis dhodho omgemmysk dha honan gans tus-Hobytun, Mr. Frodo. Tus yw koynt ena.’ Sam a wayas nebes yn y gador ha mires orth an Tiek gans lagas angowethek. ‘Mes bythkweth es ta chet diswar. Pan glywis vy ty dhe asa an Brandibukow ha mos dhe’n Mr. Bylbo koth na, my a leveris ty dhe gavoes ahwer. Klyw orthiv vy, henn oll yw sywyans an gwriansow koynt Mr. Bylbo. Y arghans a veu gwaynyas dre fordh koynt yn tiryow estrenn dell leverons. Martesen yma neb tus a vynn godhvos yn kever an owr ha jowelys a wrug ev ynkleudhya yn bre Hobytun dell glywav.’
     Frodo a leveris travyth: dismygyansow skentel an tiek o nebes ankresek.
     ‘Wel, Mr. Frodo,’ Magott a besyas, ‘da yw genev bos furder lowr dhis dhe dhehweles dhe Bukland. Ow husul yw: gwith ena! Ha na omgemmysk gans an tus estrenyek ma. Y fydh kowetha dhis y’n ranndiryow ma. Mar helghhyo neb a’n varghogyon dhu ma war dha lergh arta, my a vydh dyghtya orta. My a vynn leverel ty dhe vos marow, po gasa an Shayr, po neppyth yw da genes: Ha henn a vo gwir lowr: gwirhaval yw i dhe hwilas nowodhow a-dro dhe Vr. Bylbo.’
     ‘Ewn osta martesen,’ yn-medh Frodo, ow koheles dewlagas an tiek ha lagatta orth an tan.
Magott a viras orto  yn prederus. ‘Wel, dell welav, yma tybyansow dha honan dhisso,’ a leveris ev. ‘Yth yw mar apert ha’m throen na vos chons a dhros ty ha’n varghogeth na omma dhe’n keth dohajydh, ha martesen, nyns yw ow nowodhow nowydh dhisso vytholl. Ny wovynnav orthis leverel orthiv traow a vynn’ta gwitha yn dann gel; mes my a glyw bos ahwer a neb eghenn dhis. Martesen yth esos’ta ow tybi na vydh es dhe dhrehedhes an kowbal heb bos kechys.’
     ‘Yth esen vy ow tybi yndella,’ yn medh Frodo. ‘Mes res yw dhyn y assaya; ha ny vydh gwrys dre esedha ha tybi. Ytho, res yw dhyn mos, soweth. Meur ras dhis yn feur a’th guvder! My re vywas yn-dann browagh ahanas ha’th heun dre voy es deg warn ugens blydhen, Mr. Magott, kyn hwartthi orth y glywes. Anfeusik yw, drefenn na aswonnyn koweth da. Ha lemmyn drog yw genev gasa mar skon. Mes my a vydh dehweles, martesen, unn jydh - mar pe chons dhymm.’
    ‘Ty a vydh wolkomm pan dheffes,’ a leveris Magott. ‘Mes lemmyn, yma tybyans dhymm. Nes dhe howlsedhes yw seulabrys, ha ni a vydh dybri soper, drefenn ni a dh’agan gweli skon wosa an Howl. Y fia da genen ty ha Mr. Peregryn hag oll dhe driga ha dybri!’
     ‘Y fia da genen ni ynwedh!’ yn-medh Frodo. ‘Mes res yw dhyn mos distowgh, soweth. Y fydh tewl kyns ni dhe dhrehedhes an Kowbal.’
     ‘A! pols berr! My a vynn leverel: wosa nebes soper, my a vydh pareusi kert byghan ha gorra oll ahanowgh dhe’n Kowbal. Henn a vydh treghi dhe-ves pellder meur a-droes, hag y troggho dhe-ves ahwer a eghenn arall.’
Lemmyn, Frodo a dhegemmeras an galow gans gras, ha gans difresyans Pypyn ha Sam. Yth esa an howl a-dryv breow a’n howlsedhes seulabrys hag yth esa an golow ow fyllel. Dew vab Magott ha’y deyr myrgh a dheuth a-ji ha soper hel a veu lesys war an voes vras. An gegin a veu golowys gans kantolyow ha’n tan a veu ewnhes. Mrs. Magott a fistenas a-dro. Po onan po dew hobyt arall an bargen-tir a dheuth a-ji. Wosa pols berr, peswardhek den a esedhas rag dybri. Yth esa palster a gorev, ha plat meur a skavellow-kroenek ha bakken, keffrys ha meur a voes sempel ha kolonnek arall. An keun a worwedhas orth an tan, ow krakkya eskern ha knias rusk.
     Pan ens i gorfennys, an tiek ha’y vebyon eth y’n garth gans lugarn ha pareusi an kert. Tewl o y’n garth pan dheuth yn-mes an westoryon. I a dewlis aga sagh y’n kert ha krambla a-berth ynno. An tiek a esedhas y’n gador-lywya ha hwyppyas orth y dhew hobas krev. Y wreg a sevis yn golow an daras igor.’
     ‘Gwra omwith, Magott!’ a grias hi ‘Na wra argya orth estrenyon vyth, ha dehweles distowgh!’
     ‘Mynnav!’ a leveris ev ha lywya dres an yet. Nyns esa hwyth vyth a wyns lemmyn: an nos o kosel, hag yth esa goyeynder y’n ayr. I eth yn lent ha heb golow. Wosa po mildir po dew, an bownder a worfennas, treusi trommenn dhown, hag yskynnya leder serth dhe’n kons serth y dorrlannow.
Magott a dhiyskynnyas ha mires yn ta dhe unn du ha’y gila, kledh ha deghow, mes ny yllir gweles travyth y’n tewlder, ha nyns esa son vyth y’n ayr kosel. Yth esa kordennow tanow a niwl-avon ow kregi a-ugh an trommennow ha kramya a-dreus an parkow.
     ‘An gewer a vydh tew haneth,’ a leveris Magott; ‘mes ny vynnav vy enowi ow lugern erbynn my dhe dreylya troha tre. Ni a vydh klywes neppyth war an fordh orth pellder hir kyns ni dh’y vetya haneth.’

     Po pymp mildir po moy yth o diworth bownder Magott dhe’n Kowbal. An hobytow a omvaylyas, mes aga dhiwskovarn o tynn rag neb son moy es klop lent karnow an hobas. Dell hevelis dhe Frodo, an kert o lentta es bulhorn. Rybdho, yth esa Pypyn ow penn-droppya war tu ha kosk; mes yth esa Sam ow lagatta war-rag y’n niwl ow trehevel.
     I a dhrehedhas bownder an Kowbal wor’tiwedh. Merkys veu gans dew beul hir gwynn a omdiskwedhas distowgh a-dhyghow. Tiek Magott a gilas orth an reynys ha’n kert a hedhas yn unn gwigha. Yth esens i ow talleth krambla mes an kert pan wrussons i klywes an son re wrussa own dhedha: karnow dhe’n fordh war-rag. Yth esa an son ow nesa.
     Magott a lammas diworth an kert ha sevel, ow synsi orth penn an hobas ha mires war-rag y’n twelder. Klyp-klop, klyp-klop  a dheuth an marghek ow nesa. Son an karnow o ughel y’n ayr kosel niwlek.
‘Y fia da ty dhe vos kudhys, Mr. Frodo,’ a leveris Sam yn prederus. ‘Omgudh y’n kert hag omlenn yn-dann pallennow, ni a vydh danvonn an marghek ma dhe dro hir!’ Ev a gramblas mes a’n kert hag eth ryb an tiek. Y fia res dhe Varghogyon Dhu marghogeth dresto rag dos nes dhe’n kert.
Klop-klop, klop-klop. Namnag yth esa a marghek orta.
     ‘Dydh da dhis!’ a elwis Tiek Magott. An karnow a hedhis stag. I a allsa dismygi gweles furv tewl mantolys y’n niwl po lath po dew war-rag.
     ‘Lemmyn!’ yn-medh an tiek, ow tewlel an reynys dhe Sam ha hirgamma war-rag. ‘Na dheus nessa unn kamm! Pandr’a vynn’ta ha ple’th esos’ta ow mos?’
     ‘Y fynnav kavoes Mr. Bagyns. A wruss’ta y weles?’ a leveris lev govaylys*9- mes lev a Meri Brandibuk o. Lugarn a veu diskudhys ha’y wolow a goedhas war fas marthys an tiek.
     ‘Mr. Meri!’ ev a grias.
     ‘Ya, heb mar! Piw, dell dybsys? Yn-medh Meri, ow tos war-rag. Dell wrug ev dos war-rag mes an niwl, ha’ga own a sedhas, ev a hevelis byghanhe dhe vraster dell vydh usys hobyt. Yth esa ev ow marghogeth war hobi, gans lien-konna maylys a dro dh’y gonna ha’y elgeth, erbynn an niwl.
     Frodo a lammas mes an kert rag dynnerghi orto. ‘Otta jy wostalleth! A leveris Meri. ‘My re dhallathsa omwovynn mar tothyes hedhyw, hag yth esen vy ow tehweles rag soper. Pan dheuth ha bos an gewer niwlek, my a dheuth a dreus an avon ha marghogeth troha Stokk rag dismygi mar koedhses yn kleudh. Mes ny wonn an fordh may teuthys. Ple hwruss’ta aga havoes Tiek Magott, yn dha boll-heyji?’
     ‘Na, my a’s katchyas ow treuspassya,’ yn-medh an tiek, ‘ha namnag y hwrug vy danvonn ow heun er aga bynn; mes i a vynn leverel orthis oll an hwedhel, heb dout. Lemmyn, mar mynnowgh, Mr. Meri ha Mr. Frodo hag oll, res yw dhymm treylya troha tre. Mrs Magott a vydh ow prederi, ha’n nos ow tos ha bos tew.’
     Ev a gildennas an kert y’n bownder ha’y dreylya. ‘Wel, nos dha dhewgh hwi oll,’ ev a leveris. ‘Dydh koynt re beu, heb dout. Mes gorthugher da yw penn dydh da; kyn na vo gwiw leverel yndella erbynn ni dhe dhrehedes agan daras agan honan martesen. Ny vynnav nagha bos da genev pan wrav vy yndella.’ Ev a enowis y lugarnow, ha krambla y’n gador-lywya. Distowgh, ev a dhros kanstell vras diworth yn-danni. ‘Namnag y hwrug vy ankevi,’ yn-medh ev. ‘Mrs. Magott a wrug henna rag Mr. Frodo, gans hy thrubytow*10.’ Ev a’n ros dhe Frodo ha gwaya dhe-ves, sywys gans levow a ras ha “nos dha”.
     I a viras orth an klyghow disliwys a wolow a dro dh’y lugern dell wrussons i byghanhe y’n nos niwlek. Distowgh, Frodo a hwarthas: diworth an ganstell gudhys a synsis ev a dhrehedhis fler a skavellow-kroenek.

*1 Gidyans-rim  Riddle
*2 Bonnia  To cluster
*3 Ynysek  Lonely
*4 Tirleven  Flatlands, levels
*5 Goweles  To glimpse, see faintly
*6 Roskewys  Rutted
*7 Iskleys  Slot
*8 Kesattal  Ammends, reparations (in relations)
*9 Govaylys  Muffled
*10 Trubytow  Compliments